Om aan deze behoeften tegemoet te komen, zijn nieuwe woonvormen onontbeerlijk. Hoewel deze nog te schaars zijn, tekenen zich niettemin positieve ontwikkelingen af, zoals Kelly Mertens, coördinatrice Ouderenzorg en Innovatieve Zorg bij GIBBIS, en Bénédicte Gombault, projectcoördinatrice bij de Koning Boudewijnstichting, aangeven.

Bénédicte Gombault houdt zich al meer dan twintig jaar bezig met de sector van de ouderenhuisvesting en kan bevestigen dat de behoeften van ouderen sterk zijn veranderd. “Wat opvalt, is dat zelfstandigheid en het sociale aspect steeds belangrijker worden. Als we mensen die in een rusthuis werken, vragen wat zij belangrijk zouden vinden als ze daar zelf bewoner zouden worden, antwoorden ze trouwens ook dat ze graag zelf zouden willen bepalen hoe ze daar leven, hoe hun dag wordt ingedeeld, enzovoort. En ik denk dat deze trend zich nog zal doorzetten.”

Weinig oplossingen buiten thuis en rusthuis

Momenteel zijn er helaas maar weinig alternatieven naast thuis wonen en een rusthuis. “Voor sommigen is een rusthuis de ideale keuze, maar dan wel op voorwaarde dat er ruimte is voor zelfstandigheid en openheid naar de buurt toe. Er ontbreken echter tussenoplossingen. Onlangs heeft de Vlaamse Ouderenraad hierover een advies uitgebracht: het alternatief is een vorm van collectief wonen, waarbij de betaalbaarheid wel gewaarborgd moet blijven. In het ideale geval zouden mensen moeten kunnen kiezen, nadat ze hebben nagedacht over wat ze zouden willen als ze niet langer zelfstandig thuis kunnen wonen”, aldus Bénédicte Gombault.

Dat is ook de visie van GIBBIS: “Wij zijn ervan overtuigd dat, net zoals verzorgingstehuizen voor sommigen een goede optie kunnen zijn, thuiszorg voor anderen een goede optie kan zijn, maar dat dit niet voor iedereen een oplossing biedt, of althans geen langetermijnoplossing. Enerzijds is er een tekort aan zorgverleners. Anderzijds zijn niet alle woningen aangepast aan de behoeften van mensen. Er is een gediversifieerd aanbod nodig om aan de uiteenlopende behoeften te voldoen”, merkt Kelly Mertens op.

Te weinig stimulansen

“Helaas zijn er relatief weinig tussenvormen qua woningaanbod, hoewel sommige van onze leden momenteel bezig zijn deze te ontwikkelen”, vervolgt de coördinatrice Ouderenzorg en Innovatieve Zorg bij GIBBIS. “Neem bijvoorbeeld Nazareth, dat op zijn site ook een serviceflat aanbiedt, of Malibran, dat ook een dagverzorgingscentrum en een seniorenwoning telt. Deze ontwikkeling is dus al aan de gang, maar binnen de huidige financiering en regelgeving bestaan er nog te weinig stimulansen om de zaken echt te veranderen.”

Nieuwe projecten zoals ViceVersa, bedoeld voor mensen met dementie, draaien op facultatieve subsidies. “Dat zorgt voor veel onzekerheid. De financiering zou zodanig moeten evolueren dat het aantrekkelijk wordt om te innoveren met nieuwe woonvormen”, aldus Kelly Mertens. “Daarom heeft de Koning Boudewijnstichting dit ViceVersa-project ondersteund. Iriscare heeft hun facultatieve subsidies toegekend. Dat is mooi, maar het is niet genoeg”, voegt Bénédicte Gombault eraan toe.

Verlangen naar voldoening bij personeel

Een van de schrijnende problemen binnen de sector is het tekort aan zorgpersoneel. Zowel voor Bénédicte Gombault als voor Kelly Mertens is het dringend noodzakelijk om na te denken over hoe we weer betekenis kunnen geven aan beroepen die zo essentieel zijn.

“Mensen die voor een zorgberoep hebben gekozen omdat het zinvol is, verliezen door de talloze voorschriften in de sector en de vele verplichte taken (bv. de administratieve rompslomp) hun motivatie. Ze hebben het gevoel dat ze niet meer genoeg tijd hebben voor de taken die hen ertoe hadden aangezet voor dit beroep te kiezen”, verduidelijkt Kelly Mertens.

“Er zijn rusthuizen die erin slagen een sfeer te creëren waar de bewoners zich thuis voelen en waar zelfstandigheid voorop staat. Maar wanneer alles strak gereguleerd is, gaat dat ten koste van spontaniteit en voldoening”, vervolgt de projectcoördinatrice van de Koning Boudewijnstichting. “Onlangs vertelde een directrice van een rusthuis me dat er in haar instelling tijdens de maaltijden geen ‘vaste taken’ meer bestaan. De nadruk ligt er op het interpersoonlijke contact, zodat er tijdens de maaltijden gezelligheid heerst. Dat is mooi als het mogelijk is, maar dat is niet altijd het geval. Neem bijvoorbeeld een bewoner die tijdens het eten het risico loopt zich te verslikken. Die moet door een verpleegkundige worden geholpen.”

Nieuwe aanpak

Irisare wil de regelgeving op het gebied van controles en begeleiding aanpassen. Maar dit betekent een nieuwe aanpak waaraan iedereen moet wennen.

“In ieder geval moet het bejaardentehuis als een op zichzelf staande instelling in de toekomst verdwijnen. Bewoners en zorgverleners willen zoiets niet meer. En als we naar de praktijk kijken, zien we dat er al veel maatregelen in die richting zijn genomen. Een aantal rusthuizen werkt al samen met buurtverenigingen. Een van onze leden, de residentie Onze-Lieve-Vrouw van Stokkel, heeft bijvoorbeeld een huiswerkclub opgericht. Zo kunnen de bewoners zich nuttig maken. Dit is een voorbeeld dat bij inspecties positief wordt onthaald”, aldus Kelly Mertens.

Pleidooi voor langetermijnvisie

“In Brussel ontbreekt het echter aan een langetermijnvisie op vergrijzing. De steun van de Koning Boudewijnstichting kan een aanzet tot verandering zijn, maar deze moet duurzaam verankerd kunnen worden. Vandaar onze oproep om een overkoepelende visie op vergrijzing te ontwikkelen, maar ook een meer gerichte visie op de ondersteuning van en zorg voor ouderen. De sector is in ontwikkeling, maar heeft behoefte aan regelgeving en financiële middelen om op deze weg voort te gaan”, aldus de GIBBIS-coördinatrice.

Kelly Mertens besluit: “Tijdens de lopende begrotingsbesprekingen met Iriscare hebben we er nogmaals op gewezen dat we de budgetten alleen efficiënt kunnen gebruiken als we duidelijk weten waar we heen willen. Daarvoor hebben we een visie nodig die verder reikt dan de huidige legislatuur, want ook de Brusselaars worden ouder. Het percentage burgers ouder dan 60 en zeker die ouder dan 80 jaar neemt toe, met als bijkomende moeilijkheid dat veel Brusselaars alleen wonen, wat niet alleen een financiële impact heeft, maar ook betekent dat er een gebrek is aan persoonlijke hulp om thuis te kunnen blijven wonen.”

[1] https://kbs-frb.be/fr/choix-de-vie-des-plus-60-ans-0

---